Posiadanie rozbudowanego pakietu kanałów od operatorów platform satelitarnych, takich jak Polsat Box czy Canal+, daje dostęp do setek stacji telewizyjnych z całego świata. Mimo to, istnieją programy, których na próżno szukać w ofercie satelitarnej, ponieważ są one dystrybuowane wyłącznie drogą naziemną. Mowa tutaj o niektórych kanałach Telewizji Polskiej oraz o ofercie lokalnej, dostępnej w ramach multipleksu ósmego (MUX-8) czy multipleksów eksperymentalnych. Odbiór tych stacji jest całkowicie bezpłatny i wymaga jedynie posiadania odpowiedniej anteny oraz telewizora lub dekodera zgodnego ze standardem DVB-T2/HEVC. Decyzja o uzupełnieniu domowej instalacji RTV o odbiór naziemny staje się zatem praktycznym rozszerzeniem możliwości, pozwalającym na dostęp do pełnej oferty programowej dostępnej w Polsce bez dodatkowych opłat abonamentowych.

Nowy standard nadawania DVB-T2 i jego możliwości

Zmiana standardu nadawania telewizji naziemnej na DVB-T2 z kodekiem HEVC (znanym też jako H.265) przyniosła istotną poprawę jakości obrazu i dźwięku. Umożliwiło to nadawanie większej liczby kanałów w wysokiej rozdzielczości (HD), a nawet Full HD, w ramach jednego multipleksu, czyli pakietu programów nadawanych na jednej częstotliwości. Dla widza oznacza to krystalicznie czysty obraz i możliwość korzystania z dodatkowych usług, takich jak telewizja hybrydowa HbbTV. Monterzy cyfra.tv polecają sprawdzenie, czy posiadany telewizor jest wyposażony w tuner DVB-T2/HEVC. Nowsze modele mają go w standardzie, natomiast starsze odbiorniki mogą wymagać dokupienia zewnętrznego dekodera, co jest niewielkim wydatkiem w porównaniu do korzyści płynących z dostępu do darmowej telewizji. W aglomeracji warszawskiej sygnał DVB-T2 nadawany jest głównie z Pałacu Kultury i Nauki oraz z obiektu w Raszynie, co należy uwzględnić przy planowaniu montażu anteny.

Wybór odpowiedniej anteny do odbioru DVB-T2

Skuteczność odbioru sygnału naziemnego jest bezpośrednio zależna od zastosowanej anteny. Wybór konkretnego modelu powinien być podyktowany lokalizacją względem nadajnika oraz warunkami urbanistycznymi. W gęstej zabudowie miejskiej, gdzie sygnał jest tłumiony i odbijany przez budynki, sprawdzają się inne rozwiązania niż na terenach podmiejskich.

Anteny kierunkowe typu Yagi-Uda i logarytmiczno-periodyczne

W przypadku lokalizacji znacznie oddalonych od nadajnika lub w miejscach o dużym natężeniu zakłóceń, najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie anteny kierunkowej. Konstrukcje typu Yagi-Uda, jak na przykład popularne modele Televes DAT BOSS TForce lub Dipol 44/21-60 Tri-Digit, charakteryzują się dużym zyskiem energetycznym i wąską wiązką odbioru. Oznacza to, że antena skupia się na sygnale dochodzącym z jednego, precyzyjnie określonego kierunku, jednocześnie tłumiąc sygnały niepożądane i zakłócenia docierające z innych stron. Podobne właściwości mają anteny logarytmiczno-periodyczne, które dodatkowo cechują się bardziej wyrównanym zyskiem w całym paśmie UHF. Precyzyjne ustawienie takiej anteny w kierunku nadajnika jest niezbędne do uzyskania optymalnych parametrów odbioru, ale wysiłek ten procentuje stabilnym i wolnym od zakłóceń obrazem. Warto dodać, że wiele nowoczesnych anten kierunkowych, jak seria BLOW AT DTV, ma wbudowane filtry LTE/5G, które eliminują zakłócenia pochodzące z sieci telefonii komórkowej, co jest szczególnie ważne w miastach.

Anteny siatkowe i panelowe

Anteny siatkowe, niegdyś bardzo popularne, wciąż znajdują zastosowanie w miejscach o średniej odległości od nadajnika. Ich zaletą jest stosunkowo duży zysk, często wspomagany przez wbudowany wzmacniacz, oraz szerszy kąt odbioru w porównaniu do anten kierunkowych. Pozwala to na odbiór sygnału z kilku nadajników bez konieczności precyzyjnego celowania. Niestety, ta cecha jest jednocześnie ich wadą, ponieważ są one bardziej podatne na zbieranie zakłóceń z otoczenia. Nowoczesne wersje tych anten, na przykład produkty marki AX, często wyposażone są w symetryzator lub wzmacniacz z filtrem 5G. Anteny panelowe z kolei, takie jak Signal HDA-5000, zamykają system antenowy w estetycznej, plastikowej obudowie, co ułatwia montaż na elewacji czy balkonie, jednak ich parametry odbiorcze bywają kompromisem między wielkością a zyskiem.

Anteny pokojowe – rozwiązanie kompromisowe

Stosowanie anten pokojowych jest uzasadnione jedynie w lokalizacjach znajdujących się bardzo blisko nadajnika, z bezpośrednią widocznością anten nadawczych. W Warszawie i okolicach oznacza to mieszkanie na wyższych piętrach budynków z oknami wychodzącymi w stronę centrum miasta lub Raszyna. Należy pamiętać, że sygnał telewizyjny jest silnie tłumiony przez ściany, stropy i inne przeszkody. Nawet poruszanie się osób po mieszkaniu może powodować chwilowe zaniki obrazu. Dlatego, o ile to możliwe, zaleca się montaż anteny na zewnątrz – na balkonie lub parapecie. Nawet niewielka antena zewnętrzna zapewni znacznie stabilniejszy odbiór niż zaawansowana antena pokojowa.

Łączenie sygnału satelitarnego i naziemnego w jednej instalacji

Posiadając już instalację satelitarną, na przykład do odbioru oferty Canal+ lub Polsat Box, najczęstszym wyzwaniem jest doprowadzenie sygnału z nowo zamontowanej anteny DVB-T2 do telewizora. Idealnym scenariuszem, realizowanym najczęściej w nowym budownictwie, jest poprowadzenie dwóch oddzielnych kabli koncentrycznych od anten do gniazdka RTV. W praktyce, zwłaszcza w istniejących mieszkaniach, często dysponuje się tylko jednym kablem poprowadzonym z dachu lub balkonu. W takiej sytuacji konieczne jest zsumowanie sygnału z anteny satelitarnej i naziemnej do jednego przewodu.

Zwrotnica antenowa, czyli jak połączyć dwa światy

Urządzeniem służącym do tego celu jest zwrotnica antenowa, nazywana też sumatorem. Jest to niewielka, pasywna puszka z trzema złączami: jednym wejściowym dla sygnału z anteny naziemnej (TV), drugim dla sygnału z konwertera satelitarnego (SAT) i jednym wyjściowym (OUT), które łączy oba sygnały. Zwrotnica, taka jak Telmor ZWR-210DC lub Signal R-2 DVB-T/SAT, działa na zasadzie filtrów częstotliwości. Przepuszcza sygnał DVB-T2 w paśmie 47-694 MHz oraz sygnał satelitarny w paśmie 950-2150 MHz, jednocześnie izolując je od siebie. Montuje się ją na zewnątrz, w pobliżu anten, a z jej wyjścia prowadzi się pojedynczy kabel do mieszkania. W pokoju, przy odbiorniku, należy zastosować drugie, identyczne urządzenie lub gniazdo końcowe RTV/SAT, które rozdzieli zsumowany sygnał z powrotem na dwa osobne tory – jeden do dekodera satelitarnego, a drugi do wejścia antenowego w telewizorze.

Uwaga na napięcie zasilające konwerter

Podczas realizacji takiego połączenia należy zwrócić szczególną uwagę na kwestię zasilania. Dekoder satelitarny wysyła do konwertera (LNB) napięcie stałe (13V lub 18V) oraz sygnał 22 kHz, które służą do jego zasilania i przełączania polaryzacji. Zwrotnica antenowa musi być przystosowana do przenoszenia tego napięcia na torze satelitarnym. Dobrej jakości zwrotnice mają zapewnione przejście DC tylko dla linii SAT, blokując je jednocześnie dla wejścia TV. Jest to niezwykle istotne, zwłaszcza gdy antena naziemna jest wyposażona we wzmacniacz, który posiada własny zasilacz. Podanie napięcia z dekodera satelitarnego na wyjście wzmacniacza anteny naziemnej mogłoby doprowadzić do jego uszkodzenia lub zwarcia w instalacji. Z uwagi na te niuanse techniczne, osobom bez doświadczenia zaleca się skorzystanie z usług profesjonalnego instalatora, który dobierze odpowiednie komponenty i zapewni poprawne oraz bezpieczne działanie całego systemu.

Jakość sygnału to nie tylko jego siła

Wskaźnik siły sygnału, pokazywany przez większość telewizorów i dekoderów, jest tylko jednym z parametrów i nie zawsze świadczy o dobrej jakości odbioru. Obraz może się "krzaczyć" i zamrażać nawet przy sile sygnału na poziomie 90%. Dlatego profesjonalni instalatorzy posługują się specjalistycznymi miernikami, które pozwalają na analizę znacznie ważniejszych wskaźników, takich jak MER i BER.

MER i BER – co oznaczają te skróty ?

MER (Modulation Error Ratio) to współczynnik błędu modulacji, wyrażany w decybelach (dB). Mówi on o tym, jak bardzo odbierany sygnał cyfrowy różni się od idealnego wzorca. Im wyższa wartość MER, tym sygnał jest czystszy i bardziej odporny na zakłócenia. Dla stabilnego odbioru DVB-T2 zaleca się, aby wartość MER wynosiła co najmniej 25-28 dB, chociaż im więcej, tym lepiej. BER (Bit Error Rate) to stopa błędu bitowego. Określa ona liczbę błędnie odebranych bitów w stosunku do całkowitej liczby przesłanych bitów. W idealnych warunkach BER powinien być jak najniższy, bliski zeru. Pojawienie się błędów (wysoki BER) bezpośrednio przekłada się na widoczne artefakty w obrazie – pikselozę, stopklatki czy całkowity zanik wizji i fonii. Precyzyjne ustawienie anteny oraz stosowanie wysokiej jakości komponentów instalacyjnych, takich jak kable o dobrym ekranowaniu (np. klasy A, jak Triset-113) i filtry, ma na celu maksymalizację MER i minimalizację BER.

Precyzja montażu anteny satelitarnej

Skoro mowa o precyzji, nie można zapomnieć o instalacji satelitarnej. O ile antena naziemna wybacza pewne niedokładności w ustawieniu, o tyle antena satelitarna wymaga chirurgicznej precyzji. Czasza musi być skierowana na satelitę Hot Bird 13°E z dokładnością do ułamków stopnia. Dla lokalizacji takiej jak Warszawa, oznacza to ustawienie azymutu na wartość około 190 stopni i kąta elewacji na blisko 30 stopni. Nawet niewielkie odchylenie od tych parametrów, spowodowane np. silnym wiatrem czy niedokładnym montażem, spowoduje drastyczny spadek jakości sygnału, a w konsekwencji utratę odbioru kanałów Polsat Box czy Canal+. Dlatego też montaż anteny satelitarnej, a zwłaszcza jej finalne dostrojenie z użyciem profesjonalnego miernika, warto powierzyć doświadczonemu monterowi.

Rozbudowane instalacje z wieloma odbiornikami

Połączenie sygnału DVB-T2 i SAT staje się bardziej złożone w przypadku instalacji obsługujących kilka odbiorników. Jeśli chcemy zapewnić niezależny odbiór na kilku telewizorach, konieczne staje się zastosowanie konwerterów satelitarnych typu Twin (dwa wyjścia), Quad (cztery wyjścia) lub, w bardziej nowoczesnych systemach, Unicable (dCSS). W przypadku konwerterów z wieloma wyjściami, do każdego z nich można podłączyć osobną zwrotnicę sumującą sygnał z jednej anteny DVB-T2, która jest wcześniej rozdzielana za pomocą rozgałęźnika. W systemach Unicable, gdzie sygnał dla wielu odbiorników jest przesyłany jednym kablem w różnych częstotliwościach, integracja z DVB-T2 wymaga specjalnych sumatorów i rozgałęźników kompatybilnych z tą technologią. Projektowanie i wykonanie takich instalacji to zadanie dla specjalistów z branży RTV/SAT, którzy dysponują odpowiednią wiedzą i narzędziami pomiarowymi.